تماس با ما   صفحه اصلي   نقشه سایت   انگليسي   العربيه   اردو  
نسخه چاپي

پیشینه مطالعات ساماندهی فعالیت های قرآنی


1. تحقیقات نهضت قرآن آموزی (سازمان تبلیغات اسلامی-1380)
سازمان تبلیغات اسلامی ـ که بعد از سازمان اوقاف و امور خیریه و نهاد امور تربیتی آموزش و پرورش، قدیمی ترین مجموعه فعال قرآنی است ـ از ابتدای تشکیل در حوزه آموزش عمومی قرآن به خصوص در بخش روخوانی طرح های مختلفی را اجرا کرده است. از جمله این طرح ها که در تابستان های دهه 70 به اجرا در آمد، طرح نهضت قرآن آموزی بود که بر اساس این طرح کلاس های روخوانی قرآن در سطح کشور توسط سازمان تبلیغات اسلامی برگزار شد. برای تقویت پشتیبانی از این طرح، پیشنهاد گنجاندن آن در برنامه سوم توسعه مطرح شد که در قالب بند «و» ماده 159 قانون برنامه سوم توسعه کشور تصویب شد.
به جز موضوع نهضت قرآن آموزی، بندهای دیگری از قانون برنامه سوم توسعه نیز به موضوعات دینی اشعار داشت که عمده مسئولیت آن بر عهده سازمان تبلیغات اسلامی بود. لذا این سازمان به منظور انجام مطالعات لازم، اقدام به راه اندازی مرکزی با عنوان دفتر مطالعات توسعه فرهنگ دینی کرد. بخشی از این مطالعات مربوط به نهضت قرآن آموزی بود که در قالب شش تحقیق زیر در سال های 1379 و 1380 به اجرا در آمد:
- بررسي جايگاه قانوني و توانمندي سازمان ها و مراكز آموزشي قرآن كريم و ارائه ساختار مطلوب جهت اجراي نهضت قرآن آموزي (محمدرضا موحدي)
- بررسي شيوه‏ها و راهكارهاي عملي تأمين منابع غيردولتي و ارتقاي مشاركت عمومي در امور مختلف نهضت قرآن آموزي (قدوسی - حاجيلري)
- نحوه فراخوان و ايجاد انگيزش عمومي قرآن‏آموزي (حاجی سفیدی - پویا)
- بررسي نحوه اختصاص منابع اعتباري دولتي در خصوص اعتلاي قرآن (حجت الله سوری)
- بررسي نظام، برنامه‏هاي درسي و روش‏هاي آموزشي قرآن‏آموزي و ارائه راهكارهاي بهبود وضعيت (حمید محمدی)
- تحليل و بررسي وضعيت موجود منابع انساني نهضت قرآن آموزي و ارائه راهكارهاي بهينه سازي، توانمندسازي و تأمين منابع انساني (کورش فتحی واجارگاه)
کمیته قرآنی دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی در دی ماه 1380 با دعوت از پژوهشگران طرح های فوق طی نشستی دو روزه در مشهد مقدس با حضور مدیران و کارشناسان ارشد امور قرآنی دولتی و مردمی نتایج این تحقیقات را ارائه و بررسی کرد.
2. بررسي راهكارهاي هماهنگي و ساماندهي فعاليت هاي قرآني كشور (1383)
در اين طرح که در دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی انجام شد، ديدگاه هاي مديران و كارشناسان فعاليت هاي قرآني كشور در خصوص وضعيت فعاليت هاي قرآني و راهكارهاي ساماندهي امور قرآني كشور گردآوري و تدوين شد كه برخي از مهم‌ترین نتايج آن در حوزه تحلیل وضع موجود به شرح زیر است:
- رشد نامتوازن فعاليت‌هاي قرآني پس از پيروزي انقلاب و توجه بيشتر به روخوانی و حفظ قرآن به جای حوزه‌های درک مفاهيم، تدبّر و پژوهش‌های قرآنی
- توجه بيشتر به فعاليت های زودبازده به جای فعاليت های عميق، مؤثر و مانا
- ضعف مديريت و تصميم‌گيري سلیقه‌ای و عدم استفاده مطلوب از منابع
- پايين بودن سطح امكانات و بودجه در نهادهای دولتی
- عدم انسجام بین فعاليت نهادهاي دولتي فعال در امور قرآني
- عدم تعامل بین نهادهاي دولتي با نهادهاي مردمي
- خلأ قانوني و حقوقي در تعريف روابط بين سازماني و قوانين و ضوابط فرهنگي
- تعدد سازمان‌هاي دولتي در حوزه فعاليت‌هاي قرآني و بي‌ساماني در ایجاد آنها
- تداخل وظايف، خلأهاي كاري و عرصه‌هاي رقابتي مخرب بين نهادها و دستگاه‌ها
- عدم نظارت صحيح بر اجراي قوانين و ضوابط قرآني و ضوابط فرهنگي مرتبط
- تكثر مراجع قانون گذاري، نقص و ناكارآمدي قوانين و ضوابط موجود براي همگرايي فعاليت هاي قرآني و ضعف جايگاه فعاليت هاي قرآني در قوانين تصويبي بخش فرهنگ
- حضور مستقيم دستگاه‌ها در حوزه اجرا و جلوگیری از گسترش نهادهاي مردمي
- فقدان عزم جدي در مسئولان كشور براي ساماندهي فعاليت‌هاي قرآني
- عدم نوآوري در حوزه فعاليت هاي قرآني نسبت به ساير فعاليت‌هاي فرهنگي به دلیل نگرش سنتي و محافظه‌كارانه نسبت به دين و آموزه‌هاي ديني
- نامناسب بودن نظام تربيت نيروي انساني متخصص در امور قرآني
- فقدان زيرساخت‌هاي لازم براي تقويت نهادهاي مردمي
- تکثر مراجع حمايتي از فعاليت‌ نهادهاي مردمي
در این تحقیق راهکارهای زیر برای ساماندهي فعاليت هاي قرآني پیشنهاد شده است:
- ارتباط منطقي و نزديك‌تر دستگاه‌هاي اجرايي فعال با قانون گذار
- تعيين علمي شاخصه هاي ارزيابي وضعيت فعاليت های قرآنی در جامعه
- محدود شدن نقش نهادهاي دولتي به سياست‌گذاري کلان، نظارت و پشتيباني
- آموزش مديران در جهت كاهش تصدي گري دولت و افزایش حضور بخش مردمي
- افزايش سهم نهادهای غيردولتي در سياست‌گذاري هاي كلان و اجرايي
- استقلال سازماني نهادهاي قرآني مردمي از نهادهاي دولتي
- سازماندهي تشكل‌هاي غير‌دولتي فعال در حوزه قرآن
- لزوم تعريف دقيق فعاليت‌هاي قرآني و تبیین جايگاه این فعاليت‌ها در فرهنگ ديني
- بازنگري در كارکرد نهادهاي فعال قرآني و ايجاد وحدت رويه در تدوين قوانين
- سپردن مسئولیت تأسيس سازمان‌هاي دولتي قرآني و سلسله مراتب به مرجع واحد
- تعيين جايگاه حقوقي نهادهاي مردمي قرآني با مشاركت خودشان
- تشكيل مرکز استراتژيک و شوراي سياست گذاري و هماهنگي با ضمانت‌هاي اجرايي قوی برای مديريت کلان و متمرکز و تقويت ارتباط بين سازمان ها با عضويت کليه دستگاه‌ها، نهادها و سازمان‌هاي ذي‌ربط و تأسيس شوراهاي چندگانه برای حوزه های مختلف امور قرآني برای مديريت کلان و راهبري هر حوزه (مدل ارتباطي ساختار شبکه)
3. طراحي و ارزيابي مدل‌هاي كلان ساماندهي فعاليت‌هاي قرآني كشور (1384)
اين طرح به سفارش دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی به اجرا درآمد و در آن مدل-هاي مختلف تشكيلاتي ارائه‌شده توسط مديران و كارشناسان فعاليت هاي قرآني براي ساماندهي فعاليت هاي قرآني كشور نظير تشكيل وزارت، سازمان، شورا، ستاد و طرح هاي ملي مشابه مانند نظام جامع رفاه و تامين اجتماعي، نظام جامع توسعه تربيت بدني و ورزش كشور و ويژگي هاي هر يك گردآوري و بر اساس تجربيات سازمان هاي مشابه موجود و معیارهای مورد اجماع صاحب نظران امور قرآنی و فرهنگی مورد نقد و ارزيابي قرار گرفت و مدل كلان مناسب طراحي و ارائه شد. برخی معیارهای مورد نظر صاحب نظران در این طرح برای طراحی نظام مطلوب ساماندهی فعالیت های قرآنی از این قرار است:
- اتکای نظام تصميم سازي و تصميم گيري بر فرآيندهاي علمي و کارشناسي
- ايجاد وحدت رويه در تدوين قوانين، ضوابط و استاندارد ها
- برقراري ارتباط مؤثر و شفاف بين سه لايه مجريان امور، تصميم سازان و تصميم گيران
- بهره مندي تصميمات از قدرت کافي و ضمانت اجرايي
- ايجاد زيرساخت هاي مناسب براي نظارت و ارزشيابي عملکرد سازمان‌هاي دولتي و مردمي
- تسريع روند تصميم سازي، تصميم گيري و اجراي فعاليت هاي قرآني و کاهش بروکراسي
- ايجاد مرجع مؤسس واحد براي ايجاد ساختارهاي قرآني دولتي
- اطلاع رساني مناسب به مديران ارشد نظام و عموم جامعه
- شايسته پروري، شايسته گزيني و شايسته سالاري در نظام و ساختار مديريت کلان قرآني
- ايجاد بستر مناسب براي خلق ايده هاي کاربردي، منعطف و پاسخ گو
- استفاده حداکثري از نخبگان و ظرفيت هاي علمي کشور (در رشته هاي مختلف قرآني)
- افزايش نقش حاکميتي و کاهش تصدي گري دولت و جلب مشارکت حداکثري مردم
- جلب مشارکت سازمان هاي مردمي در امور راهبردي (تصميم گيري و برنامه ريزي کلان)
- ارتقای توانمندي سازمان ها و تشکل هاي مردمي
- پرهيز از وابسته کردن مجامع و سازمان‌هاي مردمي قرآني به نهادهاي دولتي
- پاسخ گويي بهنگام به نيازهاي قرآني جامعه
- ارتقاي جايگاه حقوقي سازمان‌هاي قرآني در مجموعه دستگاه هاي فرهنگي کشور
- استفاده بهينه سازمان‌ها از ظرفيت هاي یکدیگر و ممانعت از موازي کاري و رقابت هاي مخرب
- تخصيص صحيح و متوازن بودجه و امکانات
- پرهيز از گسترش تشکيلات اداري و ايجاد نهادهاي موازي تصميم گير