تماس با ما   صفحه اصلي   نقشه سایت   انگليسي   العربيه   اردو  
نسخه چاپي

پیدایش ساختارهای ابتدایی هماهنگ کننده فعالیت های قرآنی


 در پاسخ به نیازهای جدید جامعه، برخی تشکیلات و ساختارها برای هماهنگی امور قرآنی بیشتر در سطوح بخشی و حوزه ای شکل گرفت که به آنها اشاره می شود.
• شورای عالی قرآن صدا و سیما (1370)
با توجه به فقدان جایگاهی برای کارشناسی تولید و پخش تلاوت های قرآن در صدا و سیما، این شورا در تاریخ 13/7/1370 به فرمان رهبر معظم انقلاب اسلامی مدظله العالی، به ریاست معاونت ارتباطات مردمی دفتر معظم له و با حضور نمایندگان سازمان صدا و سیما و تعدادی از استادان برجسته قرائت قرآن تأسیس شد. 
اگرچه وظیفه شورای عالی قرآن بر اساس دستور مقام معظم رهبری در حوزه پخش قرائت صحیح و دلنشین قرآن و سایر نغمات الهی از صدا و سیمای جمهوری اسلامی، سیاست گذاری، نظارت، حمایت و ارتقای برنامه های مربوط به قرائت قرآن، اذان، مناجات، ادعیه و تواشیح بوده است، وابستگی این شورا به دفتر معظم له و مطالبات جامعه قرآنی از این جایگاه، زمینه ای را فراهم کرد تا این شورا علاوه بر کارشناسی و سیاست گذاری پخش تلاوت و نغمات دینی در صدا و سیما، نسبت به سایر حوزه های قرآنی از جمله آموزش قرآن در آموزش و پرورش، مسابقات قرائت و حفظ قرآن، اعزام قراء و ساماندهی این فعالیت ها ورود یابد. دعوت و تشکیل گروهی با انگیزه در این عرصه در سال های 1376 تا 1378 در این شورا را می توان نقطه آغازی برای حرکت جدی در ساماندهی کلان فعالیت-های قرآنی کشور دانست. حضور برخی از این افراد در دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی در سال های بعد و ایجاد هسته قرآنی در این مرکز مهم فرهنگی، دستاورد اصلی و البته غیررسمی این دوره از فعالیت شورای عالی قرآن محسوب می شود.
• کمیته اعزام و دعوت از قراء (1370)
به منظور ساماندهی امور مربوط به اعزام قاریان جهت اجرای برنامه های تبلیغی و حضور در مسابقات بین المللی خارجی، همچنین دعوت از استادان و قاریان غیر ایرانی به داخل کشور که پیش از آن مسئولیت این کار بر عهده سازمان تبلیغات اسلامی بود، کمیته اعزام و دعوت از قاریان قرآن کریم به دستور مقام معظم رهبری در دفتر معظم‌له تشکیل شد. نمايندگان دفتر مقام معظم رهبري و تعدادي از استادان صاحب نظر قرائت قرآن كريم، نمايندگان نهادهاي مرتبط با امر اعزام مانند سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي، سازمان اوقاف و امور خيريه و سازمان صدا و سيما از اعضای ثابت این کمیته هستند. 
تأييد صلاحيت هاي فني و اخلاقي و انتخاب اعزام شوندگان (اعم از اعزام هاي تبليغي به كشورهاي مختلف و اعزام به حج و عمره و اعزام هاي آموزشي و مسابقات بين المللي قرآني)، تعيين اولويت هاي اعزام از جهت مناطق و فصول مناسب، تعيين و تأييد صلاحيت افراد و استادان غير ايراني براي دعوت و ايجاد هماهنگي در اعزام هاي آموزشي و مطالعاتي قرآني از جمله وظایف این کمیته است.
• ستاد عالی هماهنگی مسابقات قرآنی کشور (1378)
به منظور سیاست‌گذاری، نظارت و ارزشیابی مستمر مسابقات قرآنی و تصویب استانداردهای برگزاری مسابقات قرآنی ملی و بین‌المللی، ستاد عالی هماهنگی مسابقات قرآنی به درخواست رئیس شورای عالی قرآن صدا و سیما و به موجب ابلاغ معاون اول رئیس جمهور وقت در سال 1378 در سازمان اوقاف و امور خیریه تشکیل شد و جلسات آن یک سال تداوم یافت. پس از ایجاد وقفه ای چندساله در تشکیل این ستاد، با بازنگری دوباره در ترکیب اعضای آن و ابلاغ مجدد معاون اول رئیس جمهور در تاریخ 29/7/86 تشکیل جلسات آن به ریاست نماینده ولی فقیه و سرپرست سازمان اوقاف و امور خیریه و حضور نمایندگان وزارت ارشاد، شورای هماهنگی فعالیت‌های قرآن و عترت دانشگاه‌ها، وزارت آموزش‌وپرورش، سازمان تبلیغات اسلامی، ستاد کل نیروهای مسلح، سازمان صدا و سیما و صاحب‌نظران مردمی پیگیری شد. از دیگر وظایف این ستاد بررسی درخواست های دستگاه متقاضی برگزاری مسابقات قرآنی داخلی و صدور مجوز، تعیین ضوابط اعزام نمایندگان قرآنی کشور (اعم از داور، قاری و حافظ) به مسابقات قرآنی سایر کشورها و نحوه مشارکت دستگا‌ه اجرایی در مسابقات سایر کشورها است. 
• کمیته هماهنگی و گسترش فعاليت‌هاي قرآني (1378) – در سطح فرابخشی
افزایش مطالبات فعالان و مديران قرآني كشور و جهت یابی این مطالبات به سوی شوراي عالي انقلاب فرهنگي به ‌عنوان مرجع عالي سياست گذاري، تصميم‌گيري و هماهنگي امور فرهنگي کشور موجب شد در اواخر سال 1378 و با حضور تعدادی از كارشناسان فعاليت‌هاي قرآني دولتی و مردمی «کمیته هماهنگی و گسترش فعالیت های قرآنی» به صورت غیررسمی در دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی تشکیل شود. تداوم جلسات این کمیته از تیرماه 1379 و حضور قریب به اتفاق مسئولان قرآنی دستگاه ها و صاحب-نظران بخش مردمی در آن سبب شد آیین نامه تشکیل این کمیته در تاریخ 16/7/1381 به تصویب دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی برسد و این مجموعه به عنوان اولین هسته عالی تصمیم سازی امور قرآنی کشور، مورد استقبال بخش قابل توجهی از فعالان قرآنی قرار گیرد. اگرچه فعالیت این کمیته در سال 1385 به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی محول شد و فعالیت قرآنی دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی در قالب «کمیسیون پژوهش های قرآنی» با رویکرد انجام پژوهش های مرتبط با فعالیت های قرآنی و توسعه فرهنگ قرآنی با حضور استادان حوزه و دانشگاه تداوم یافت، همچنان ساماندهی فعالیت های قرآنی یکی از موضوعات آن بود. 
این هسته قرآني توانست در سال های 79 تا 88 با انجام مطالعات و پژوهش های لازم و تولید و ترویج ادبیاتی جدید در حوزه فعالیت های قرآنی گام های مؤثر ذیل را در مسیر هماهنگی فعالیت های قرآنی و توسعه فرهنگ قرآني در کشور بردارد: 
- شبكه‌سازي نهادهاي فعال قرآني كشور مانند تأسيس و حمايت از فعالیت مجمع مشورتي كارشناسان قرآن و عترت دانشگاه‌ها، پیشنهاد تشكيل شوراي هماهنگی فعالیت-های قرآنی دانشگاه‌ها و همکاری مؤثر در تدوین اساسنامه اتحاديه تشكل‌هاي قرآني كشور و حمایت از تأسيس آن
- انجام فعاليت‌ های كارشناسي و پژوهشی علمي مانند پيشنهاد اصلاحي براي رفع ابهام و مشكلات اجرايي مصوبه شوراي اداري و استخدامي كشور در خصوص مزاياي اداري براي قاريان و حافظان قرآن مجيد، برگزاري نشست های تخصصي برای بررسي نهضت قرآن‌آموزي و ساماندهی مراكز پژوهش‌ قرآني، پیشنهاد مصوبات قرآنی به شورای عالی انقلاب فرهنگی و پیگیری اجرایی شدن این مصوبات، تدوین و پیشنهاد آیین نامه اجرایی طرح نهضت قرآن‌آموزي و پيگيري سامان‌يافتن این طرح طی سال‌هاي اجرای برنامه سوم توسعه و پس از آن و بررسی راهكارهاي تحقق منويات مقام معظم رهبري در امور قرآنی، انجام تحقیقات مختلف در زمینه توسعه فرهنگ قرآني، ساماندهي فعاليت‌هاي قرآني كشور و بررسی وضعیت قرآنی دانشجويان.
- بررسي فعاليت‌هاي قرآنی دستگاه های مختلف و ارائه راهکارهای پیشنهاد برای هماهنگی این فعالیت ها از جمله پی گیری تصویب «ضوابط ارزيابي حافظان قرآن كريم» در شوراي عالي انقلاب فرهنگي و تدوين پيش‌نويس آيين‌نامه هماهنگي كتابت، چاپ و نشر قرآن مجيد و پيش‌نويس جدول ضوابط ارزيابي تخصصی قاریان و معلمان قرآن كريم و پیشنهاد بندها و مواد قرآنی به کارگروه های تدوین برنامه چهارم و پنجم توسعه کشور. 
- تدوین منشور توسعه فرهنگ قرآنی و طرح تشکیل شورای توسعه فرهنگ قرآنی. 
• ستاد هماهنگی نهضت قرآن آموزی (1382)
به موجب نقایص و کمبودهایی که در حوزه آموزش عمومی قرآن در میان اقشار مختلف جامعه وجود داشت، با پیگیری های سازمان های دینی به ویژه سازمان تبلیغات اسلامی، در سال 1378 بند «و» مادة 159 قانون برنامه پنج ساله سوم توسعه اقتصادي، فرهنگي و اجتماعي كشور تصویب و طبق آن مقرر شد در سال اول برنامه، سازمان تبليغات اسلامي با انجام مطالعات لازم طرح نهضت قرآن آموزي را براي بهبود وضعيت آموزش همگانی قرآن تهیه و به تصويب هیئت وزیران برساند. تا پايان سال 1381 مجموعه اي از تحقيقات توسط سازمان تبليغات اسلامي به انجام رسيد كه در نهایت منجر به تصويب آیين نامه اجرایی نهضت قرآن آموزي در سال 1382 شد. بنابراین ستاد هماهنگی نهضت قرآن آموزی به ریاست وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي و دبیری رئیس سازمان تبلیغات اسلامی با حضور نمایندگان تام الاختیار دستگاه ها و نهادهای فعال در آموزش قرآن تشکیل شد. 
با توجه به تأخیر پیش آمده در تصویب و ابلاغ آیین نامه، تداوم نهضت قرآن آموزی در بند «و» ماده 106 قانون برنامه چهارم دوباره ذکر شد. بر اساس آن طرح جامع نهضت قرآن-آموزی در جلسه هفدهم ستاد در تاریخ 28/5/85 به تصویب رسید. در این طرح هفت برنامه کلان با پنجاه فعالیت اجرایی پیش بینی شد که تا پايان سال 1389 انجام شود. 
• اتحادیه تشکل های قرآنی کشور (1382)
با تقویت رویکردهای قرآنی مردم و دولت، به ویژه از اوایل دهه هفتاد، علاقه مندان به قرآن در نقاط مختلف كشور به تأسيس مؤسسات و تشكل هاي مستقل مردمي همت گماردند و با وجود همه كمبودها به فعاليت پرداختند. 
کمیته قرآنی دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی از اواخر سال 1380 با دعوت از مسئولان تعدادی از تشكل های قرآني مردمي برجسته و فعال در استان‌هاي مختلف كشور جلساتی را براي بررسی مشكلات فعاليت‌هاي قرآني مردمي و ارائه راهكارهاي رفع آن تشکیل داد. در این جلسات پيش‌نويس اساسنامه اتحاديه تشكل‌هاي قرآني كشور تدوين شد. همچنین به منظور رفع مشكل قانوني ثبت این اتحاديه، ماده واحده اصلاحي ضوابط تأسيس و نظارت بر مراكز فرهنگي تدوین و به تصویب شوراي عالي انقلاب فرهنگي رسید. 
از مهم ترین اهداف و کارکردهای این اتحادیه که در سال 1382 تأسیس شد، ایجاد شبكه ارتباطي نظام‌مند و منسجم بین مراكز غيردولتي قرآني برای هم افزایی با یکدیگر، تعامل با بخش های دولتی و جلب حمايت های دولتی از فعاليت‌هاي قرآني مردمي است. به طور کلی تشکیل اتحادیه گامی مهم در جهت تقویت حضور مؤثر بخش قرآني مردمي در فرآيند تصميم‌سازي و تصميم‌گيري قرآني كشور بوده و علاوه بر تقويـت جايگاه نهادهاي قرآني بسترساز کاهش تصدي گري دولت در امور قرآنی خواهد بود. از سال 1384 تا سال 1388سازمان تبلیغات اسلامی نیز با تشکیل اتحادیه مؤسسات قرآنی مردمی تحت پوشش در استان ها و اتحادیه کشوری آن در مرکز گام دیگری در هماهنگی نهادهای قرآنی مردمی برداشت. 
• شورای هماهنگی فعالیت های قرآنی دانشگاه‌ها و مراكز آموزش عالي (1384) 
با تصویب تشکیل مجمع مشورتی کارشناسان کانون‌های قرآن و عترت دانشگاه‌ها در سال 1381 در کمیته هماهنگی و گسترش فعاليت‌هاي قرآني و تداوم جلسات این مجمع، نیاز به یک ستاد رسمی برای هماهنگی امور قرآنی دانشگاه ها به این کمیته اعلام شد و پس از کارشناسی لازم و تدوین آیین نامه، به منظور هماهنگي و نظارت بر فعاليت‌هاي قرآن و عترت مراكز دانشگاهي، به موجب مصوبه شوراي‌عالي انقلاب فرهنگي ، شورای هماهنگی فعالیت های قرآنی دانشگاه‌ها به رياست رئيس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها و دبيری معاون فرهنگي نهاد و با عضويت معاونان فرهنگي، رؤسا يا نمايندگان نهادهاي دانشگاهي وزارت علوم، وزارت بهداشت، دانشگاه آزاد اسلامي، جهاد دانشگاهي، بسيج دانشجويي، دانشگاه پيام نور، وزارت آموزش و پرورش و سازمان اوقاف و امور خيريه تشكيل ‌شد. 
سياست گذاري و هماهنگي برنامه هاي آموزشي، پژوهشي و فعاليت هاي مرتبط با علوم قرآن و حديث، نظارت بر جشنواره ها و مسابقات قرآن و عترت دانشگاه ها، مرجعيت حل اختلاف نهادهای دانشگاهي در فعاليت هاي قرآن و عترت، تدوين و ارائه پيشنهادهاي لازم براي توسعه فرهنگ قرآن و عترت در دانشگاه ها به نهادهاي تصميم گير از مهم ترین وظایف این شورا است.
• مركز هماهنگي و ترويج فعاليت‌هاي قرآني كشور (1384)
پس از تشکیل دولت نهم و اتخاذ رویکرد تقویت فعالیت های دینی جامعه، اداره کل توسعه و ترویج فعالیت های قرآنی که در سال ۱۳۸۰ در مجموعه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی شروع به کار کرده بود و فعالیت آن محدود به برگزاری نمایشگاه قرآن کریم بود، به مرکز هماهنگی و ترویج فعالیت های قرآنی ارتقا یافت و از جایگاه سازمانی تحت اشراف معاونت فرهنگی به حوزه وزارتی منتقل شد. همچنین تشکیل دفتر نمایندگی مرکز در ادارات کل استانی و ادارات فرهنگ و ارشاد اسلامی شهرستان های سراسر کشور پی گیری شد. 
هم زمان با این اقدام، تشکیل جلسات کمیته هماهنگی و گسترش فعالیت های قرآنی در دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی از اردیبهشت 1385 متوقف و تداوم فعالیت آن به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی واگذار شد. این جلسه در قالب شورای هماهنگی فعالیت-های قرآنی به ریاست وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و با حضور معاونان سایر دستگاه ها تشکیل شد که به دلیل شبهه حقوقی برخی اعضای آن، پس از دو جلسه تعطیل شد.